El actual paisaje agroalimentario de Vitoria-Gasteiz

Azterlan honek Gasteizko 2025eko nekazaritzako elikagaien sistemaren erradiografia eskaintzen du, biztanleen elikadura ohituretatik hasi eta nekazaritzako ekoizpeneraino, elikagaien banaketa, merkaturatzea eta kudeaketa publikoa aztertuz. Kate globalekiko dugun mendekotasun handia erakusten du azterlanak, kontsumitutako elikagai freskoen % 1 inguru baino ez baita tokiko ingurunetik datorrena, udalerriaren ia % 43 nekazaritza-azalera den arren. Ekoizpenari dagokionez, belarkiak dira nagusi nekazaritzan — batez ere zerealak —, eta ustiategien galera nabarmena ikusten da, baina azaleraren kontzentrazioa gero eta handiagoa da. Abeltzaintzak, bestalde, aldaketa handiak izan ditu: hegaztien, ahuntzen eta untxien hazkuntzaren gainbehera dago, baina txerrien eta erlezaintzaren berpiztea gertatzen ari da. Nekazaritza ekologikoa hazten ari da, nahiz eta landatutako azaleraren % 1 baino gutxiago den oraindik ere.

Balio kateari dagokionez, tokiko nekazaritzako elikagaien eraldaketa prozesuak gutxi dira udalerrian. Elikagaien industriarekin lotutako 60 lantegi baino ez zeuden 2024an, eta horrek sistemaren autonomia murrizten du. Banaketan supermerkatuak eta autozerbitzuak dira nagusi, baina merkataritza espezializatuak paper garrantzitsua du produktu freskoetan. Aldi berean, kanal alternatiboak hazten ari dira, hala nola tokiko merkatuak, kontsumo taldeak, denda ekologikoak eta ALEKO bezalako proiektu agroekologikoak, tokiko ekoizpena eta nekazaritza lurren osatzea bultzatzen dutenak. Elikaduran gastatzen den dirua hazi egin da Gasteizen, eta pisu handiagoa hartu du familien guztizko gastuan, nahiz eta lehen sektorearen eta elikagaien industriaren balio erantsi gordinak behera egin duen ekonomia osoari egiten dion ekarpen erlatiboan. Azkenik, dokumentuak azpimarratzen du sektore publikoak zeregin garrantzitsua duela adinekoentzako janarien horniduran, gizarte zerbitzuetan eta udal zentroetan, eta datuen eskuragarritasuna, trazabilitatea eta homogeneotasuna hobetu behar direla plangintza estrategiko hobea egiteko.